گنبد شیشه ای و زلزله

با توجه به معضل زلزله که به یکی از دغدغه های مردم ایران تبدیل شده و امروزه شاهد زمین لرزه های زیادی نسبت به سالیان گذشته هستیم، سعی بر آن داریم تا گنبد شیشه ای استیندگلس و تیفانی را از این منظر مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهیم.
برخی بر این باور هستند که به دلیل استفاده از شیشه در گنبدهای شیشه ای، این گنبد ها در مواقع بروز زلزله مخاطره آمیز هستند. در حالی که این تصور با توجه به شیوه به کارگیری شیشه در گنبد شیشه ای، کاملا نادرست است.
در حال حاضر ساختمان های موجود اکثرا از نوع تیرچه بلوک و یا طاق ضربی هستند و مصالح نوین در تعداد کمی از ساختمان های مدرن به کار برده می شود. وزن سقف های تیرچه بلوک در کمترین مقدار خود ۲۵۰ کیلوگرم بر متر مربع می باشد. این در حالی است که این عدد تا ۵۰۰ کیلوگرم و با توجه به ضخامت سقف قابل افزایش است. اگر ضخامت و وزن لایه های نازک کاری از داخل و پوشش های کف سازی روی آن را نیز در نظر بگیریم این مقدار دچار افزایش نیز می شود. پس شما برای پوشش یک متر مربع از سقف یک بنا می بایست حداقل ۳۰۰ کیلوگرم مصالح استفاده نمایید. وزن سقف در یک اتاق مثلا ۳ متر در ۴ متر بسیار زیاد و قابل توجه است. حال تصور کنید در هنگام زلزله این حجم و وزن از مصالح ساختمانی چه مشکلات بزرگی را برای ساکنین به وجود خواهد آورد.
اگر از دانش و تاریخچه معماری اطلاعات اندکی داشته باشیم و یا به شهرهای تاریخی ایران سفر کرده باشیم، همواره نمونه های زیادی از گنبد ها با ابعاد مختلف قابل مشاهده هستند که با مصالح سنگینی مثل آجر، خشت و حتی سنگ ساخته شده اند. سوال اینجاست که راز ماندگاری این گنبد ها در بستر زمان و وقوع زلزله چه بوده است؟ گنبد جزو سازه هایی با پایداری و مقاومت بالا محسوب می شود که قوس موجود در آن، انتقال بارها را به صورتی متفاوت بر دیوارها منتقل می کند. همچنین این قوس می تواند چند برابر نیروی بیشتر نسبت به مقطع مشابه که به صورت خطی و تخت است، تحمل کند. بهترین مصداق مقاومت بالای گنبدها نیز همین بناهای گنبدی چندین و چند ساله سالم و بدون آسیب می باشد.
نادر خلیلی معمار برجسته ایرانی و صاحب نظریه ابر خشت یا تفتان (خانه های گنبدی) که به موجب آن برنده جایزه معماری آغاخان شده است و طرح وی برای ساختن خانه در کره ماه مورد قبول ناسا واقع شده، در مقایسه طاق و گنبد با سقف های مسطح می گوید:

“متخصصین ما و مردم عادی که تقریباً همگی با فضاهای انسانی و زیبای طاق و گنبد غریبه شده‌اند اگر دوباره این فضاها را لمس کنند دلباخته آنها خواهند شد. مقایسه طاق و گنبد با سقف‌های تیرآهن و مسطح همانند مقایسه بافتن و داشتن قالی کرمان و موکت ماشینی است. مردم عادی و حتی مهندسین به خاطر تجربه نداشتن در این فضاها و یا ساختن آنها خودشان را نسبت به آنها غریبه می‌دانند و مطابق روند روز آنچه که آسانتر به دست می‌آید را دنبال می‌کنند.
بنده شخصاً فکر می‌کنم که اگر ارزش نهادی این فرم‌ها دوباره شناخته شود و به طور همگانی در کشورمان مصرف شود ایران می‌تواند ارمغان باارزشی به مردم خود و به مردم جهان سوم جهت تامین اسکان هدیه کند. زیرا سرزمین ما نه تنها مهد آفرینش آنها بوده است بلکه از هر کجای دنیا بیشتر در کاربرد آنها تجربه و ابتکارات تاریخی دارد. امروزه که جهان غرب با نیروی هرچه بیشتر کوشش می‌کند از انرژی‌های طبیعی مانند آفتاب و باد بناها را خودکفا کنند، جای تعجب نیست که فرم‌های طاق و گنبد نیز هرچه بیشتر در معماری غرب با دید جدیدی وارد میدان می‌شود.” (در گفتگو با مجله معماری و شهرسازی، سال ۱۳۶۹)

از ساختار و فرم کلی گنبد که بگذریم به تحلیل وزن این نوع گنبد ها می رسیم. با توجه به اینکه در ساختار شیشه این گنبد از شیشه های ۳ میل استفاده می شود وزن هر متر مربع آن فقط ۷٫۵ کیلوگرم می باشد. معمولا ۱۲ کیلوگرم فلز نیز برای مونتاژ آن ها کنار یکدیگر مورد استفاده قرار می گیرد که وزن هر متر مربع این شیشه را به کمتر از ۲۰ کیلوگرم می رساند. با توجه به وزن بسیار کمتر آن نسبت به سقف های سنتی دیگر نیاز به استراکچر فلزی سخت و نیرومندی نیست و با پروفیل های سبکی قابلیت اتصال وجود دارد. به طور کلی و پس از آب بندی با پلیمر های مخصوص و سایر ملزومات آن وزن این نوع گنبد شیشه ای به حدود ۵۰ الی ۶۰ کیلوگرم در متر مربع می رسد که در مقایسه با سقف های سنتی حداقل ۷۵ درصد سبک تر هستند. سبک بودن آن کمک قابل توجهی به بهره برداران در مواقع بحرانی و بروز زلزله می کند و می تواند آسیب های به مراتب کمتری به افراد در آن فضا وارد نماید.
موضوع دیگر، نوع متریال، یعنی شیشه است که شاید باعث نگرانی شود. تکنیک استیند گلس به نحوی است که قطعات بسیار کوچک شیشه به وسیله فلز با مقطع H به هم متصل شده و طرحی کلی را به وجود می آورند. این مقطع H شکل شیشه ها را به صورت جداناپذیری در کنار هم قرار می دهد. به علاوه کوچک بودن این قطعات به نحوی است که در صورت جدا شدن نیز بی آسیب هستند.
در پایان امید است با توجه به اینکه خطرهای احتمالی زلزله همواره تهدیدی جدی محسوب می شود، همه بکوشیم تا با استاندارد کردن تکنولوژی به ویژه در حوزه مسکن و با بالا بردن دانش فردی، روز به روز از خطرات آن بکاهیم تا از بروز اتفاقات ناگوار به سهم خودمان جلوگیری کنیم

تهیه و تنظیم: چارسیک

مطالب مرتبط:

انواع فریم گنبد شیشه ای و نورگیر سقفی در چارسیک

گنبد شیشه ای استیند گلس و تیفانی در مرکز فرهنگی شیکاگو

۵ دلیل برتری ساخت خانه با گنبدهای ژئودزیک نسبت به ساخت خانه های سنتی

تحلیل گنبد شیشه ای در هنگام زلزله

۱۰ دلیل برای اجرای گنبد شیشه ای استیند گلس و تیفانی در فضای داخلی

گنبد شیشه ای استین گلاس و تیفانی، طرحی بکر در ایران

گنبد شیشه ای استیند گلس بر مبنای الگوهای معماری ایرانی

مزایای گنبد شیشه ای در مقایسه با گنبد گچ کاری شده (قسمت اول)

مزایای گنبد شیشه ای در مقایسه با گنبد گچ کاری شده (قسمت دوم)

حسی متفاوت و بکر با اجرای گنبد شیشه ای استیندگلس و تیفانی

معجزه گنبد شیشه ای و نورگیر سقفی استیند گلاس در طراحی داخلی

گنبد شیشه ای و زلزله