تاریخچه شیشه استیندگلس

تاریخچه شیشه استیندگلس، از پیدایش تا تحولات آن در طول تاریخ، حاوی فراز و نشیب های بسیاری است. چارسیک در این مطلب نحوه پیدایش و پیشرفت شیشه و متعاقبا استفاده از آن به عنوان شیشه استیند گلس  را مورد بررسی قرار داده است.

افسانه تولید شیشه

بسیاری از روایت ها در مورد تاریخ شیشه، به داستانی افسانه ای گره خورده است که توسط آقای پلینی (مورخ روم باستان) در کتاب “تاریخ طبیعی” بازگو شده است. افسانه ای که وی عنوان می کند به این ترتیب است که شیشه به صورت کاملا تصادفی در 5000 سال قبل از میلاد مسیح توسط ملوانانی از فنیقیه ساخته شد. به روایت او، ملوانان اجاق های پخت و پز خود را بر روی بلوک های سودا که جزیی از محموله کشتی بود، در ساحل قرار دادند و در زیر آن آتش روشن کردند. هنگام صبح، گرمای آتش، مخلوط شن و ماسه را ذوب کرده بود و جرم حاصل از آن سرد شده و به شکل شیشه در آمده بود. امروزه، با این حال، تصور می شود که روایت پلینی از نظر علمی قابل اعتماد نیست.

 

تاریخچه شیشه استیندگلس
کتاب “تاریخ طبیعی” ویرایش 1669 اثر پلینی
تاریخچه شیشه استیندگلس
پلینی (79-23 میلادی). طبیعت شناس ایتالیایی (رومی)

 

اولین شیشه ساخته شده انسان

اولین شیشه شناخته شده انسان، در شکل مهرهای مصری مربوط به سالهای 2750 تا 2625 قبل از میلاد است. صنعتگران این مهرها را با پیچاندن یک رشته نازک از شیشه ای مذاب در اطراف یک هسته خاکستری قابل جابجایی ساخته اند. این شیشه ها شفاف و بسیار ارزشمند هستند. کتاب “داستان جاسوسی” ژان لافون می گوید که چگونه در صحرای غربی پالمیرا در سال 1937، دیوید شولمبرگر، مدیر حفاری، 115 قطعه شیشه رنگی را کشف کرد. این قطعات دارای رنگ های متنوعی بودند.

 

شیشه ها در روم باستان

در قرن اول میلادی، رومی ها شیشه را به پنجره ها متصل کردند. این شیشه ها به دلیل اینکه در تولیدشان، از تکنیک دمیدن و چرخاندن استفاده می شد، نامنظم و غیر شفاف بودند. یکی از قدیمی ترین نمونه های شناخته شده پنجره های رنگی، چند قطعه شیشه رنگی است که از قرن هفتم میلادی به جا مانده است.

 

تاریخ شیشه. شیشه رومی. چارسیک
شیشه رومی که یک گلادیاتور را نشان می دهد. این شیشه دربگرام افغانستان کشف شده است. قدمت آن به سال های 52 تا 125 میلادی تخمین زده شده است، هرچند که در مواضع علمی در قدمت آن تردید دارند.

 

 

استین گلس

استیند گلس” واژه ای است که برای قطعات شیشه های رنگی استفاده می شود که توسط نوار های سربی به یکدیگر متصل می شوند تا یک تصویر یا طرح را ایجاد کنند. شیشه های استین گلس در گذشته اغلب برای پنجره ها استفاده می شده است، زیرا زیبایی شیشه ها بهتر دیده می شود و این به دلیل عبور نور طبیعی از آن هاست. تاریخچه شیشه استیندگلس که در فارسی “استین گلس” نیز نوشته می شود، سرشار از فراز و نشیب هاست. در ادامه مطلب تاریخچه شیشه استیندگلس را در دو دوره رومانسکایی، قرون وسطایی و پس از جنگ جهانی دوم مورد بررسی قرار می دهیم.

 

شیشه در پنجره

قدیمی ترین پنجره اروپایی کامل که در حال حاضر موجود است، پنج پنجره نسبتا پیچیده در کلیسای آگسبورگ (Augsburg Cathedral) است که البته در حال حاضر این پنج پنجره در جایگاه اصلی خود نیستند و به موزه منتقل شده اند. جای این پنجره ها را با آثار کپی پر کرده اند.

 

استین گلاس کلیسای آگسبورگ تاریخ شیشه
استین گلاس با سبک رومانسک که در قرن 11 میلادی ساخته شده است. کلیسای آگسبورگ. بایرن (آلمان) . این شیشه پرتره های موز، دنیل و دیگر شخصیت های کتاب مقدس را نشان می دهد.

 

پنجره شیشه ای عربی

برخی بر این باورند که پنجره های شیشه ای عربی در نیمه دوم قرن سیزدهم ظاهر شدند. لوئیس اف دی عنوای می کند که شیشه های بیزانس، مغولی یا عربی در قرن دهم میلادی به وجود آمده اند. قطعات شیشه ای در سنگ مرمر قرار گرفته اند و یا به صورت پیش ساخته در گچ نصب شده اند. غلاف های آهن اغلب برای تقویت گچ استفاده شده است. پنجره های عربی با ورود مورس به اسپانیا راهی اروپا شد. توسعه پنجره های شیشه ای عربی آهسته شده بود، چرا که اسلام جز نقوش گیاهی و تزئینات هندسی به هیچ موضوع دیگری روی خوشی نشان نمی دهد.

معماری رومانسک

سبک معماری رومانسک از قرن 6 تا 11 میلادی در اروپا رواج داشت. این سبک با قوس های نیم دایره ای تعریف می شود. اطلاع دقیقی از زمان دقیق پیدایش این سبک در دست نیست. رومانسک در قرن دوازده و با تبدیل قوس های دایره ای آن به قوس های تیزه دار به سبک گوتیک ارتقا پیدا کرد. یکی از نقاط تحول در تاریخچه شیشه استیندگلس دوره معماری رومانسک است.

 

شیشه در شیوه معماری رومانسک

معماری رومانسک به نسبت از شیشه های رنگی که در آن به کار رفته است، یکنواخت تر است. در معماری رومانسک دیوارها ضخیم هستند و پنجره های کوچک را به صورت گرد در دیوارها تعبیه می کنند.  از آنجا که پنجره ها دهانه های کوچکی داشتند، نور قابل توجهی را عبور نمی دهند. امروزه پنجره های رومانسک به دلیل خوردگی، تیره تر به چشم می آیند. بعضی از چهره ها در شیشه های رنگارنگ رومانسک ایستاده یا نشسته به سمت راست نگاه می کنند.

پنجره های پیشین این سبک ساده تر، ابتدایی و نادر هستند. آنها مقدسات شناخته شده یا داستان های کتاب مقدس را به تصویر می کشند. احترام برای مریم مقدس در این زمان شایع است و او اغلب به عنوان ملکه ترسیم شده است. پنجره ها از تزئینات گیاهی دکوراتیو استفاده می کنند. رنگ های غالب قرمز و آبی هستند. به طور کلی این سبک شیشه ای بیشتر به نقاشی های مینیاتوری شبیه است. چند پنجره از سبک رومانسک باقی مانده است و اغلب به عنوان تصاویر در کتاب ها یافت می شوند. بخش هایی از صحنه صعود از کلیسای لو مان از نمونه های پنجره سبک رومانسک هستند.

 

کلیسای وارم آلمان تاریخ شیشه
کلیسای وارم، آلمان. انواع مختلفی از عناصر معماری رومانسک از قبیل پنجره چرخشی، پنجره رز و پنجره های کوچک دیده می شوند.
پنجره استین گلاس رومانسکی
پنجره استین گلاس “زیبای فراموش نشدنی” رومانسکی. کلیسای پویتیرز. فرانسه

 

شیشه در کلیساهای قرون وسطی

کلیسای قرون وسطی مهمترین مدافع هنر بود. آبوت شوگر (Abbot Suger ) فردی است که که نقش به سزایی در پیوند هنر و کلیسا داشته است. شوگر دوست شاه لویی ششم بوده است و این ارتباط نزدیک با پادشاه، قطعا بر امورات هنری وی با کلیسا تاثیرگذار بوده است. بسیاری بر این عقیده اند که شوگر توسط یک فلسفه از جمله عرفان نور هدایت شد و این فلسفه او را مجبور کرد پنجره ها را بزرگتر کند و آنها را با شیشه های رنگی تزئین نماید.

 

فرایند رنگ آمیزی شیشه و به وجود آمدن آن، احتمالا از مصر باستان آغاز شده است. اما در قرون وسطی، ساخت پنجره شیشه ای استین گلاس به عنوان یک هنر عمده شکل گرفت. پنجره های استیندگلس یکی از عناصر مهم کلیساهای ساخته شده در سبک گوتیک بود. استیند گلس طبق شواهد برای اولین باردر اواسط سال 1100 میلادی به وجود آمد. پنجره ها با نور و رنگ، پرتره های کلیسا را به نمایش می گذاشتند و زیبایی را با حالتی معنوی با نشاط می کردند.

 

نحوه اجرای شیشه استیندگلس در قرون وسطی

صنعتگران قرون وسطی تکنیک هایی برای ساخت شیشه های استین گلاس به وجود آوردند که بسیاری از آنها هنوز هم استفاده می شوند. در یک تخته سفید بزرگ، هنرمند یک تصویر را به اندازه واقعی پنجره می کشد. او هر بخش عکس را بر اساس رنگ، تعریف کرد.

در طول طراحی، شیشه هایی که قبلا با اکسید های فلزی رنگ شده بودند سر جای خود قرار داده می شد. سپس، به دنبال طرح، اشکال را با یک آهن داغ برش می دادند. در نهایت، صنعتگران نوار سرب را به یکدیگر متصل می کردند. سرب بیش از اینکه قطعه را با هم نگه دارد؛ بخشی از طراحی محسوب می شود. در پنجره هایی که ابعاد وسیعی داشتند از میله های آهنی برای تقویت شیشه استیندگلس استفاده می شد.

 

تاریخچه شیشه استیندگلس
عبادتگاه یورک؛ شهر یورک، انگلستان. ساخته شده در قرن سیزدهم میلادی

 

پنجره در معماری گوتیک

پنجره در طول دوره گوتیک رشد کرد. این رشد و گسترش از چهره های ساده به یک پیکر بندی پیچیده است. این پیکرنگاری با استفاده از نمادگرایی صورت گرفت. این نمادگرایی بر اساس نظریه بنیادینی که می توان آن را تاریخ غیر طبیعی نامید شکل گرفته است. امروزه، دانشمندان این پنجره ها را مطالعه می کنند تا در مورد آنها اطلاعات کسب کنند.  سبک گوتیک نیز در خارج از فرانسه توسعه یافت. شیشه استین گلاس در کلیسای لواسان سوئیس یک تأثیرپذیری قابل توجه از کشور فرانسه را نشان می دهد.

 

تاریخ شیشه. کلیسای جامع چارتز
کلیسای جامع چارتز. فرانسه. با سبک گوتیک

 

تاریخ شیشه. پنجره استین گلاس گوتیک
شیشه استین گلاس گوتیکی. واقع در پنجره شمالی کلیسای جامع چارتز در فرانسه

 

 

شیشه استین گلس در کلیساهای گوتیگ

ورود به کلیسای جامع گوتیک در یک روز آفتابی مانند گام نهادن در رنگین کمان است. پرتوهای نور خورشید که از طریق شیشه های رنگی استین گلس عبور می کنند، کلیسا را در رنگ های قرمز، آبی، سبز و دیگر رنگ های غنی می پوشانند. تاریخچه شیشه استیندگلس در زمان گوتیک نقطه عطفی پیدا کرد. استفاده گسترده از شیشه استین گلاس در پنجره های کلیسا، نقطه آغازی برای استفاده فراگیر تر از شیشه های استیندگلس است.

 

تاریخچه استین گلس
کلیسای سنت شاپل فرانسه. ساخته شده در قرن سیزدهم میلادی به سبک گوتیک

 

پنجره ها نه تنها زیبا بودند؛ بلکه به هدفی آموزشی نیز داشته اند. در طول قرون وسطی کلیسا مرکز یادگیری بود. فقط چند کتاب محدود وجود داشت و تعداد کمی از مردم سواد داشتند و نی توانستند بخوانند.پنجره ها استیندگلس معمولا صحنه هایی از کتاب مقدس را مصور می کرد، صحنه هایی که افراد مقدس و یا وقایع کتاب انجیل را شرح می دادند. از این رو مردم می توانستند به سادگی با محتوای انجیل از طریق هنر استیندگلس ارتباط برقرار کنند. در سال های بعد، صنایع کارگری و بازرگانان ثروتمند به ساخت پنجره هایی روی آوردند که که نه تنها قدیسین و پادشاهان، بلکه اهدا کنندگان آن پنجره را نیز نشان می داد.

 

ویژگی های شیشه استیندگلس در زمان اولیه تولید آن

به طرز شگفت آوری، پیشرفت تکنیک های استین گلس موجب پیشرفت پنجره ها نشد. حباب موجود در شیشه های اولیه و ناهمواری سطوح آنها باعث می شد که نور خورشید رقص کنان از آن ها عبور کند. شیشه های بعدی که در اثر پیشرفت تکنولوژی دارای نقایص کمتری بودند، درخشش کمتری داشتند.

رنگ آمیزی فقط برای جزئیات کوچک، مانند ویژگی های یک چهره استفاده می شد. از آغاز سال 1500، رنگ آمیزی و نقاشی بیشتری در شیشه ها استفاده شد. نور کمتری از شیشه های رنگ امیزی شده عبور می کرد و این باعث شد که استیندگلس قدرت و عظمت قبلی را نداشته باشد.

 

تاریخچه شیشه استیندگلس
استین گلاس با سبک رومانسک که در قرن ۱۱ میلادی ساخته شده است. کلیسای آگسبورگ. بایرن (آلمان) . این شیشه پرتره های موز، دنیل و دیگر شخصیت های کتاب مقدس را نشان می دهد.

در آلمان، سبک رومانسکایی طولانی تر از سایر مناطق بود.  پنجره های قابل توجهی در کلیسای استراسبورگ و صومعه فرانسیسکن کونگینفلدن قرار دارند. سبک گوتیک بین المللی در زمان های بعد به وین و پراگ رسید.

 

 

شیشه استیند گلس پس از قرون وسطی

برای حدود 200 سال استفاده از شیشه استیندگلس کاهش یافت و تا سال 1800 احیا نشد. گروه های مذهبی و افراد ثروتمند به دنبال کارهای متعالی از شیشه سازانی همچون لوییس کامفورت تیفانی (Louis Comfort Tiffany) (1933-1848) و جان لا فرژ (John La Farge) (1835-1910) و دیگرهنرمندان سرشناس برای تزئین کلیساها و منازل خود بودند.

 

لوییس کامفورت تیفانی
لوییس کامفورت تیفانی

 

تاریخچه شیشه استیندگلس
پنجره سنت آگوستین، در موزه لایتنر (Lightner) سنت آگوستین، فلوریدا. ساخته لوییس تیفانی

 

استین گلاس در جنگ جهانی

هنگامی که جنگ جهانی اول در دهه 1930 در اروپا بوجود آمد، پنجره ها از هم جدا شدند و در مکان های امن نگهداری شدند تا در طی جنگ آسیب نبینند. بعد از جنگ، پنجره های استیند گلس با تمام دقت به جاهای اصلی خود برگردانده شدند.

 

استیند گلس در زمان حاضر

روش های جدید تولید شیشه، ایده های طراحی شیشه استین گلس را تغییر داده است. شاید تاریخچه شیشه استیندگلس بیش از هر زمانی، در عصر ما دچار تغییر شده است. اما یک چیز هرگز تغییر نکرده است: اثر سحر آمیز تابش خورشید و تلالو آن در شیشه استین گلس. هنوز که هنوز است شیشه های استین گلاس در کلیساها، مجتمع های تجاری و خانه ها مورد استفاده قرار می گیرند. استفاده از آستین گلاس به عنوان نورگیر سقفی گنبدی یا گنبد شیشه ای و درب ها و پنجره های دکوراتیو را می توان از برجسته ترین نمونه های استفاده از شیشه تزئینی دانست.

 

قصر موسیقی کاتالان بارسلونا
قصر موسیقی کاتالان بارسلونا که گنبد شیشه ای برعکی آن از شهرت خاصی برخورداد است

 

شیشه رنگی کلیسای سنت ژوزف فرانسه
کلیسای سنت ژوزف. فرانسه. این کلیسا به یاد قربانیان جنگ جهانی دوم ساخته شد

 

تهیه و تنظیم: چارسیک

 

مطالب مرتبط:

گنبد شیشه ای استین گلاس چارسیک
گنبد شیشه ای استین گلاس – اطلاعات بیشتر

 

گالری گنبد شیشه ای استیند گلس . www.charsik.com
گالری سقف و گنبد شیشه ای چارسیک

 

 

استین گلاس چیست؟ و به چه آثاری گفته می شود؟

مراحل ساخت شیشه استین گلاس

 

5 2 رای
امتیازدهی به اینجا
اشتراک
آگاهی از:
guest
1 دیدگاه
جدیدترین ها
قدیمی ترین ها بیشترین رای
Inline Feedbacks
دیدن تمام دیدگاه ها
0
rozi
عضو
3 ماه پیش

ممنون از مطلب کاملتون 👌🙏